’s Werelds eerste menselijke baarmoederhals- en vaginachips bekroond met Lush Prize 2026

Beeld: cervix/vagina-chip. Credit: Wyss Institute, Harvard University

Een belangrijke doorbraak in proefdiervrije wetenschap is bekroond met de Lush Prize 2026. Op 12 mei ontving Dr. Zohreh Izadifar van Harvard University de prestigieuze prijs in de categorie Science. Haar team ontwikkelde ’s werelds eerste menselijke baarmoederhals- en vaginachips: innovatieve microchips die menselijke biologie nabootsen, zonder dat daar proefdieren voor nodig zijn.

Met de prijs is een bedrag van £50.000 (bijna €58.000) gemoeid. Sinds de oprichting in 2012 heeft de Lush Prize wereldwijd al meer dan £3 miljoen toegekend aan mensen die zich inzetten voor het vervangen van dierproeven.

In ’t kort

• De Lush Prize 2026 bekroont menselijke baarmoederhals- en vaginachips van Dr. Zohreh Izadifar.
• Deze chips bootsen menselijke vagina- en baarmoederhalsbiologie na, zonder proefdieren.
• Ze worden gebruikt voor onderzoek naar vaginale gezondheid, vroeggeboorte en onvruchtbaarheid.
• Ook drie Nederlandse initiatieven werden genomineerd: 3D-vetweefselmodellen, AI voor veilige cosmetica en training in proefdiervrije methoden.
• Samen laten de winnaars en genomineerden zien dat proefdiervrije wetenschap nu al werkt.

Chip die vrouwelijke biologie beter begrijpt

De chips van Dr. Izadifar zijn niet groter dan een USB-stick, maar kunnen een enorme impact hebben op de gezondheidszorg. Met behulp van elektrische sensoren meten ze realtime hoe menselijke vagina- en baarmoederhalscellen reageren op hormonen, nuttige bacteriën en infecties.

De technologie wordt inmiddels ingezet voor onderzoek naar vaginale gezondheid, vroeggeboorte en onvruchtbaarheid. Juist binnen vrouwengezondheid is de behoefte aan betere onderzoeksmodellen groot, omdat er nog altijd te weinig kennis is over het vrouwelijke lichaam. 

Daarom is dit model zo een belangrijke stap: met deze chips kan eindelijk onderzoek worden gedaan met een model dat veel dichter bij de menselijke vagina en baarmoederhals staat. Dat maakt de resultaten veel relevanter voor ons mensen én laat zien dat proefdiervrije wetenschap niet alleen beter is voor dieren, maar ook bijdraagt aan betere kennis over gezondheid van vrouwen.

Muizen zijn geen mensen

Muizen menstrueren bijvoorbeeld niet, kennen geen menopauze en hebben een heel ander hormonaal en microbiologisch systeem dan mensen. Daardoor leveren dierproeven binnen dit onderzoeksgebied vaak beperkte of slecht vertaalbare resultaten op.

Dr. Izadifar noemt de prijs een belangrijke erkenning voor mensgerichte wetenschap:

“Dierproeven zijn niet alleen ethisch problematisch, maar ook wetenschappelijk beperkt. Door proefdieren te vervangen door geavanceerde, op mensen gebaseerde systemen kunnen we ziektes beter begrijpen en effectievere therapieën ontwikkelen.”

Nederlandse innovaties tussen de genomineerden

Ook Nederland was dit jaar sterk vertegenwoordigd bij de Lush Prize. Drie Nederlandse projecten werden genomineerd vanwege hun bijdrage aan proefdiervrije innovatie. Hoewel zij dit jaar geen prijs wonnen, laten deze nominaties zien hoeveel vooruitgang er ook in Nederland wordt geboekt.

Menselijk vetweefsel zonder dierlijke materialen

Dr. Daniela Flores Gomez van de Universiteit Utrecht werd genomineerd in de categorie Young Researcher. Zij ontwikkelt geavanceerde 3D-modellen van menselijk vetweefsel om te onderzoeken hoe hormoonverstorende stoffen invloed hebben op vetcellen en het immuunsysteem.

Bijzonder aan haar onderzoek is dat ze niet alleen dierproeven vervangt, maar ook dierlijke materialen zoals foetaal runderserum uit het onderzoeksproces haalt. Daarmee ontstaan menselijkere en betrouwbaardere modellen voor toxicologisch onderzoek.

AI als hulpmiddel voor veilige cosmetica

Ook Dr. Nicoleta Spînu werd genomineerd in de categorie Young Researcher. Met haar initiatief AI4Cosmetics onderzoekt zij hoe generatieve AI toxicologen kan helpen bij de veiligheidsbeoordeling van cosmetische ingrediënten.

Hoewel dierproeven voor cosmetica in de EU verboden zijn, blijft het beoordelen van de veiligheid van ingrediënten ingewikkeld. Zeker wanneer nieuwe stoffen worden ontwikkeld of bestaande data opnieuw moet worden beoordeeld. Door slimme technologie te combineren met proefdiervrije methoden wil AI4Cosmetics bijdragen aan veiligere en efficiëntere cosmeticaontwikkeling zonder dierenleed.

Training voor de volgende generatie onderzoekers

Daarnaast ontving ook ESTIV, de European Society of Toxicology In Vitro, een nominatie in de categorie Training. Deze Europese wetenschappelijke vereniging organiseert een praktijkgerichte cursus waarin wetenschappers, toezichthouders en jonge professionals leren werken met moderne proefdiervrije methoden.

Onder leiding van onder anderen Dr. Arno Gutleb van Invitrolize, een Luxemburgse biotech-start-up op het gebied van proefdiervrije veiligheidstesten, helpt het programma om proefdiervrije innovaties sneller in de praktijk toe te passen.

Tijd voor meer menselijkheid in onderzoek

De winnaars en genomineerden van de Lush Prize 2026 laten zien dat proefdiervrije wetenschap allang geen toekomstmuziek meer is. Van organ-on-a-chip-technologie tot AI en 3D-weefselmodellen: wereldwijd werken onderzoekers aan betere manieren om het menselijk lichaam te begrijpen en behandelingen te ontwikkelen zonder proefdieren.

En dat is hard nodig. Want nog steeds worden ieder jaar veel te veel dieren gebruikt in onderzoek dat pijnlijk kan zijn en vaak maar beperkt iets zegt over de mens. Tegelijk laten dit soort innovaties zien dat het anders kan: mensgerichter, betrouwbaarder en zonder dierenleed.

Daarom financiert Proefdiervrij mensgerichte innovaties die dierproeven kunnen vervangen. Met steun van donateurs helpen we onderzoekers om deze methoden verder te ontwikkelen en sneller in de praktijk te brengen. Zo werken we stap voor stap aan een toekomst waarin dieren niet meer nodig zijn voor onderzoek.

Geen wetenschapper, maar wil je wel bijdragen aan proefdiervrij onderzoek? Check hier hoe jij kunt helpen. Ben je wel wetenschapper? Lees dan hier meer over onze samenwerkingsmogelijkheden.

Bron:

• Dit artikel is gebaseerd op het persbericht van Lush over de Lush Prize 2026, aangevuld met duiding vanuit ons zelf.
• Beeldmateriaal: Wyss Institute, Harvard University en Lush.

Over Proefdiervrij
Hoe we met dieren omgaan, zegt iets over wie we zijn als samenleving. Zeker als die dieren worden gebruikt in onderzoek dat bedoeld is om mensen beter te maken. Proefdiervrij werkt aan een wereld zonder dierproeven, door mensgerichte, proefdiervrije wetenschap zichtbaar te maken en te versnellen.

Die verandering is al in gang. Steeds vaker worden dierproeven vervangen door mensgerichte modellen die beter laten zien wat er in het menselijk lichaam gebeurt. Toch blijven dierproeven vaak de standaard. Met 2030 als stip op de horizon werken we toe naar een kantelpunt waarin proefdiervrije methoden de norm zijn. Zo helpen we loslaten wat niet meer past en bouwen we aan onderzoek dat mensen helpt, zonder dieren onnodig te gebruiken.

Het is tijd voor menselijkheid. De toekomst is proefdiervrij!