Tien jaar geleden (2016) verscheen een eerste rapport over de transitie naar een proefdiervrije samenleving van het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad), als advies aan de overheid. Gisteren, op 9 september 2026, volgde het tweede rapport: een herijking en aanscherping van die eerste versie. In ‘Van niche naar norm’ vraagt het rapport om een daadkrachtige aanpak van de overheid om de transitie te faciliteren, met veel oog voor de ethische aspecten van dierproeven. Eigenlijk precies zoals wij het jaren terug ook in ons impactplan (2025-2028) hebben geformuleerd. Maar we missen ook iets: een duidelijke eindtermijn voor die proefdiervrije samenleving. Lees even mee. 

Een woord vooraf

“Van niche naar norm”. Die woorden voelen voor ons opvallend vertrouwd. In ons eigen impactplan kwamen we een paar jaar geleden tot dezelfde conclusie: alleen nieuwe proefdiervrije methoden ontwikkelen is niet genoeg. Ze moeten worden gebruikt, vertrouwd en gevalideerd. Daarom richten wij ons op precies die drie stappen. Dat het NCad nu vanuit zijn onafhankelijke adviesrol nu ook zegt dat daarvoor het systeem eromheen moet veranderen, zien wij als een belangrijke stap vooruit. Nu is het belangrijk dat deze adviezen niet alleen mooi op papier blijven staan, maar echt tot uitvoering worden gebracht.

Kernboodschap van het advies

Er is in 10 jaar veel gebeurd zegt het NCad, maar: meer innovatie alleen leidt niet tot een proefdiervrije samenleving. Het systeem eromheen moet veranderen. Het Comité kijkt daarbij naar de wisselwerking tussen innovaties in niches, het bestaande systeem en bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Met als doel: zorgen dat proefdiervrije methoden kunnen doorgroeien van niche naar dagelijkse praktijk. We herkennen deze strategie vanuit de bekende ‘Theory of Change’, ofwel de stappen die je moet doorlopen om écht iets te veranderen. 

Een strategie met 5 pijlers

  • Governance & eigenaarschap. Meer regie creëren door een duidelijke probleemeigenaar per beleidsdomein aan te stellen.
  • Ethische actualisering. We weten inmiddels meer over de gevoelswereld van dieren, stelt het NCad; dat vraagt om een ethische en kritische reflectie. 
  • Innovatie- en ketenbeleid. Beleid over de hele keten in plaats van losse innovaties. 
  • Internationale strategie. Acceptatie en samenwerking op internationaal niveau. 
  • Monitoring. Niet alleen het aantal dierproeven tellen, maar ook meten of het systeem daadwerkelijk verandert.

Ontwikkelen, gebruiken en vertrouwen

Deze strategie sluit aan bij wat wij al jaren voor ons zien: niet alleen nieuwe methoden ontwikkelen, maar ook zorgen dat ze gebruikt, vertrouwd en uiteindelijk gestandaardiseerd worden. Waar wij ons richten op 75% van de biomedische wetenschap proefdiervrij in 2030, mikt het NCad op een breder einddoel – een proefdiervrije samenleving. Maar per wanneer, dat wordt niet duidelijk. 

“Het belangrijkste onderdeel van het advies is voor mij, naast de focus op algehele systeemverandering, de herijking van de ethische grondslag van dierproeven. Dit erkent de intrinsieke waarde van dieren, die bij ons sowieso voorop staat.”

Debby Weijers, directeur

Belangrijkste conclusie

Dit advies is op zichzelf heel goed nieuws. Maar, om een systeemverandering in gang te zetten, hebben we actie nodig. En dat betekent: een concrete vertaling maken naar beleid, financiering, opleiding en onderzoek. Een complexe opgave, als je ziet dat niet één individu (de onderzoeker) of een paar goede innovaties (de wetenschap) het verschil kunnen maken, maar dat de blokkades om hen heen moeten worden afgebroken. 

Hoe nu verder?

Wij krijgen ongelooflijk veel energie van de aanbevelingen in het rapport en herkennen ze grotendeels ook uit ons eigen impactplan. Nu is het van belang dat we samen met alle betrokkenen die transitie verder gaan vormgeven. En omdat we al veel connecties hebben met onderzoekers die proefdiervrij werken, weten we zeker dat we de handen ineen kunnen slaan en deze transitie een flinke boost kunnen geven. 

Oproep: loop jij in jouw onderzoek tegen regels, financiering, validatie, beoordeling of andere barrières aan? Of zie je juist kansen om proefdiervrij onderzoek sneller de standaard te maken? Laat het ons weten. We horen graag wat jij nodig hebt om de volgende stap te zetten. Onze beleidsadviseur Anne Burgers staat klaar om alle bevindingen ter harte te nemen en deze mogelijk te integreren in onze beleidsplannen. 

Over Proefdiervrij
Hoe we met dieren omgaan, zegt iets over wie we zijn als samenleving. Zeker als die dieren worden gebruikt in onderzoek dat bedoeld is om mensen beter te maken. Proefdiervrij werkt aan een wereld zonder dierproeven, door mensgerichte, proefdiervrije wetenschap zichtbaar te maken en te versnellen.

Die verandering is al in gang. Steeds vaker worden dierproeven vervangen door mensgerichte modellen die beter laten zien wat er in het menselijk lichaam gebeurt. Toch blijven dierproeven vaak de standaard. Met 2030 als stip op de horizon werken we toe naar een kantelpunt waarin proefdiervrije methoden de norm zijn. Zo helpen we loslaten wat niet meer past en bouwen we aan onderzoek dat mensen helpt, zonder dieren onnodig te gebruiken.

Het is tijd voor menselijkheid. De toekomst is proefdiervrij!