Goed nieuws voor de toekomst van proefdiervrije wetenschap: de drie genomineerden voor de Hugo van Poelgeestprijs 2026 zijn bekend! Met deze tweejaarlijkse prijs zetten we jonge onderzoekers in de schijnwerpers die laten zien dat baanbrekende wetenschap ook zonder dierproeven kan. Zij bewijzen dat mensgerichte innovaties niet alleen beter zijn voor dieren, maar ook voor de wetenschap.
De belangstelling voor de prijs was dit jaar groter dan ooit: we ontvingen maar liefst 21 nominaties. De jury stond daardoor voor een lastige keuze. Jurylid Merel Ritskes verwoordde het treffend: “Ik was zeer onder de indruk van alle voorstellen die voorbij zijn gekomen, geweldig! Eigenlijk zouden al deze mensen een prijs moeten krijgen.”
Uit alle inzendingen heeft een onafhankelijke wetenschappelijke jury drie veelbelovende onderzoekers geselecteerd. Hun onderzoek draagt bij aan de overgang naar een proefdiervrije wetenschap en laat zien dat de volgende generatie wetenschappers kiest voor innovatie, samenwerking en mensgerichte onderzoeksmethoden.
Maak kennis met de genomineerden
Jesse Weidema
Jesse Weidema (Leiden University Medical Center)
Jesse Weidema onderzoekt de ethische en filosofische kant van proefdiervrije methoden, zoals organ-on-chip en organoïden. Daarbij kijkt hij vooral naar de vraag onder welke voorwaarden deze methoden dierproeven echt kunnen vervangen.
Zijn werk laat zien dat de overgang naar mensgerichte modellen niet alleen draait om nieuwe technologie. Het gaat óók om hoe we dierproeven en proefdiervrije methoden begrijpen, opzetten, beoordelen en met elkaar vergelijken. Door die conceptuele, ethische en beleidsmatige vragen scherp te maken, helpt Jesse mee aan een verantwoorde overgang naar mensgerichte onderzoekspraktijken.
“Wat mij aanspreekt in proefdiervrije innovatie is dat zij zowel het gebruik van dieren in onderzoek adresseert, als de vraag hoe medische kennis beter kan aansluiten bij de diversiteit van patiënten en ziekten zoals we die in de kliniek tegenkomen. Daarmee draagt deze transitie bij aan kennis die relevanter is voor de mens en een wereld waarin wetenschap en zorg rechtvaardiger omgaan met dieren. Dit is voor mij een enorme motivatie in het werk dat ik vandaag doe.”
Job Berkhout
Job Berkhout (Center for Neurogenomics and Cognitive Research, Vrije Universiteit Amsterdam)
Job Berkhout werkt aan een proefdiervrije manier om te voorspellen welke stoffen schadelijk kunnen zijn voor de vroege ontwikkeling van het ongeboren kind. Dat is een ontzettend kwetsbaar proces: blootstelling aan schadelijke stoffen kan leiden tot ernstige geboortedefecten, zoals een open ruggetje.
In zijn onderzoek combineert Job kunstmatige intelligentie met een dynamisch computermodel op basis van experimentele biologische data. Eerst spoort hij risicovolle chemicaliën op met behulp van AI. Daarna simuleert het computermodel hoe deze stoffen de aanleg van het zenuwstelsel kunnen verstoren. Zo legt hij de basis voor een ‘virtueel embryo’: een veelbelovende aanpak die kan helpen om mens en milieu beter te beschermen, zonder dierproeven.
“Proefdiervrije innovatie is niet alleen een ethische plicht, maar ook een wetenschappelijke noodzaak: met geavanceerde virtuele modellen kunnen we mens en milieu uiteindelijk veel beter beschermen dan we met proefdieren ooit zouden kunnen.”
Elise Heesbeen
Elise Heesbeen (Utrecht Institute of Pharmaceutical Sciences)
Elise Heesbeen onderzoekt hoe het immuunsysteem invloed kan hebben op het ontstaan van angststoornissen. Op dit moment weten we daar nog relatief weinig over, terwijl meer kennis hierover kan helpen om nieuwe behandelmogelijkheden te vinden voor mensen die niet goed reageren op de huidige behandelingen.
In haar onderzoek gebruikt Elise drie proefdiervrije onderzoeksmethoden. Daarmee kreeg zij nieuwe inzichten in de ontwikkeling, mogelijke preventie en behandeling van angststoornissen. Haar werk laat zien dat er meerdere manieren zijn om complex onderzoek te doen zonder onnodig gebruik van proefdieren.
“Met mijn onderzoek geef ik diverse voorbeelden van alternatieve onderzoeksbenaderingen om het onnodige gebruik van proefdieren terug te dringen en bij te dragen aan de overgang naar verantwoord en duurzaam onderzoek.”
Tijdlijn
Meer dan een prijs
De Hugo van Poelgeestprijs is een wetenschappelijke prijs voor excellent, proefdiervrij onderzoek in de levenswetenschappen. In het verleden werd de prijs eens in de vier jaar uitgereikt door de stichting Bouwstenen voor Dierenwelzijn. Sinds 2019 zitten wij in de organisatie en wordt de prijs eens in de twee jaar uitgereikt. Daarbij focussen wij op de nieuwe generatie wetenschappers, om hen te inspireren te blijven werken met proefdiervrije modellen.
De winnaar ontvangt de Hugo van Poelgeestprijs en een geldbedrag van €5.000. Daarnaast is er een publieksprijs van €1.500. Om zoveel mogelijk mensen kennis te laten maken met hun onderzoek, maken alle drie de genomineerden samen met ons een professionele video waarin zij hun innovatie uitleggen. Deze video’s worden gebruikt tijdens de jurering én de publieksstemming. Vanaf september heb jij de kans om mee te bepalen wie jij de onderzoeker van de toekomst vindt. Half november 2026 worden de winnaars bekendgemaakt tijdens een feestelijke bijeenkomst.
De toekomst is proefdiervrij
De Hugo van Poelgeestprijs laat zien dat de toekomst van de wetenschap al begonnen is. Elke genomineerde bewijst dat onderzoek niet hoeft te draaien om dierproeven, maar om slimme, mensgerichte innovaties die betere resultaten opleveren voor patiënten én dieren. Door deze onderzoekers een podium te geven, hopen we nog veel meer jonge wetenschappers te inspireren om dezelfde keuze te maken.
Binnenkort stellen we de drie genomineerden uitgebreid aan je voor en kun je stemmen op jouw favoriet voor de publieksprijs. Houd onze kanalen dus goed in de gaten!
Word lid van onze LinkedIn groep
Deze en andere successen vind je in de Animal Free Gallery op LinkedIn. Dit platform is jouw ruimte om proefdiervrije successen te delen, kennis uit te wisselen, en te netwerken met gelijkgestemde professionals en wetenschappers. Samen kunnen we stappen zetten naar innovaties zonder dierproeven. Doe mee en vier met ons elke ontwikkeling richting ethisch en innovatief onderzoek!