Achter de razendsnelle opkomst van vapes schuilt een kant die bijna niemand ziet: verborgen dierenleed in laboratoria. Voor onderzoek naar de effecten van vapen worden dieren zoals konijnen en honden blootgesteld aan schadelijke dampen via maskers die hen dwingen chemische stoffen in te ademen. Op Wereld Vape Dag (30 mei) vragen wij daarom extra aandacht voor dit verborgen leed en voor proefdiervrije innovaties die al beschikbaar zijn ter vervanging van proefdieren. Want zij verdienen ook een fijn leven, buiten het lab.
“We leren steeds meer en gaan meer en meer inzien dat dieren ook gevoel en geheugen hebben, individuen met een karakter zijn en net zoveel recht op vrijheid en leven zouden moeten hebben als wij mensen, tenslotte ook dieren,” aldus Debby Weijers, directeur van Stichting Proefdiervrij. The New York Declaration on Animal Consciousness is daar een mooi voorbeeld van. Deze verklaring, ondertekend door vele wetenschappers, stelt dat er sterk wetenschappelijk bewijs is dat veel dieren — waaronder zoogdieren, vogels en mogelijk ook vissen, reptielen en sommige ongewervelden — bewust ervaringen kunnen hebben. Daarom moeten we volgens de verklaring serieus rekening houden met hun welzijn en die mogelijkheid niet negeren bij keuzes die dieren beïnvloeden.
Proefdieren voor ‘veilig’ vapen
Toch worden nog veel proefdieren gebruikt om de gevolgen van sigaretten en vapes op te testen. Dierproeven voor veiligheidstesten zijn soms nog onderdeel van wet- en regelgeving, omdat de veiligheid van stoffen moet worden aangetoond via bestaande, gevalideerde methoden. “In 2023 werden in Nederland 1.693 dieren gebruikt in onderzoek naar longziekten. Dat laat zien dat dieren nog steeds worden ingezet in onderzoek naar aandoeningen en effecten die juist met menselijke longmodellen onderzocht zouden kunnen worden. Inhalatiestudies zijn echt nare studies waarbij dieren gedwongen worden chemische stoffen in te ademen via een masker. En dat terwijl het al anders kan, bijvoorbeeld door in vitro modellen,” zegt Debby.
Volgens Debby is het de vraag waarom dit soort dierproeven nog altijd plaatsvinden. “We hebben zo extreem veel menselijke data en langetermijnresultaten, waarom proberen we dan via dierproeven een situatie na te bootsen terwijl de omstandigheden in mensen zó anders zijn? Neem bijvoorbeeld het immuunsysteem: juist dat is zo uniek per soort en dus ook voor ons als mens.”
Long-op-een-chip
Gelukkig laat de wetenschap zien dat het anders kan. Zo werken onderzoekers Pieter Hiemstra en Anne van der Does met menselijke organoids en ontwikkelden zij een long-op-een-chip. “Zij werken met menselijke organoids en hebben een long-op-een-chip ontwikkeld om in een situatie die veel meer lijkt op die van ons lichaam na te bootsen,” legt Debby uit.
Wij denken dan ook dat technologische ontwikkelingen inmiddels innovatieve modellen mogelijk maken die veel beter laten zien wat vapen daadwerkelijk met het menselijk lichaam doet, zonder dat dieren daarvoor schadelijke dampen hoeven in te ademen. Deze mensgerichte modellen leveren aantoonbaar betrouwbaardere resultaten dan dierproeven. Niet alleen beter voor de arme proefdieren die nog steeds voor verschrikkelijke inhalatie-testen gebruikt worden, maar ook beter voor betrouwbaardere onderzoeksresultaten.
Benieuwd naar welke proefdieren nog steeds worden gebruikt…?
Over Proefdiervrij
Proefdiervrij zet zich in voor een wereld zonder dierproeven. De organisatie werkt samen met wetenschappers, beleidsmakers en bedrijven om innovatieve onderzoeksmethoden te ontwikkelen die geen gebruik maken van dieren en beter aansluiten op de menselijke biologie. Door proefdiervrije innovaties te stimuleren en te financieren, wil Proefdiervrij de overgang naar een wetenschap zonder dierproeven versnellen.
Ontdek meer
