Onderzoek met apen blijft ook dit jaar volop in de aandacht. In Den Haag én daarbuiten. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen van dit moment.
Het ging de goede kant op. Tot nu.
In juli 2025 werd het voorstel ingediend om de subsidie voor apenonderzoek bij het BPRC stap voor stap af te bouwen en te verschuiven naar proefdiervrije, mensgerichte innovaties. En in december stemde de Tweede Kamer daarmee in. Een belangrijke en verstandige stap richting de toekomst.
Toch werd die lijn op 24 maart 2026 deels teruggedraaid. De Tweede Kamer besloot dat het BPRC de subsidie weer breder mag inzetten, dus ook voor apenproeven. Wat ons betreft is dat een gemiste kans.
Want hier gaat het om: blijf je publiek geld steken in een systeem dat steeds meer onder druk staat, of kies je voor onderzoek dat beter werkt voor de mens én klaar is voor de toekomst?
De discussie over apenonderzoek is daarmee niet voorbij, maar juist opnieuw op scherp gezet.
Bij ons is het antwoord helder; apenonderzoek is geen heilige graal. Het is een methode met grote ethische bezwaren en duidelijke wetenschappelijke beperkingen. Apen worden ziek gemaakt met kunstmatige ziektebeelden die vaak maar beperkt overeenkomen met de menselijke situatie.
Ondertussen zijn er al mensgerichte, proefdiervrije modellen die beter laten zien wat er in het menselijk lichaam gebeurt. Daarom is het afbouwen van apenproeven geen roekeloze stap, maar juist een verstandige keuze die past bij hoe de wetenschap zich ontwikkelt.
Kort samengevat:
- Op 4 juli 2025 werd besloten om de subsidie van €12,5 miljoen stap voor stap te verschuiven naar proefdiervrije innovaties
- Die afbouw was bedoeld als zorgvuldige overgang, niet als abrupte stop
- Op 24 maart 2026 is besloten dat dit geld weer breder ingezet mag worden, dus ook voor apenproeven
- Het gaat niet om een verbod, maar om de keuze waar publiek geld naartoe gaat
- Proefdiervrije, mensgerichte modellen zijn er al en sluiten beter aan op de mens
Hoe zit dit precies?
We snappen dat dit best ingewikkeld is. Daarom hebben we hieronder de belangrijkste vragen en antwoorden voor je op een rij gezet.
Waarom in vijf jaar apenproeven afbouwen?
Vijf jaar klinkt misschien lang, maar het is nodig om deze overgang zorgvuldig te doen. Er moet worden gekeken naar het welzijn van de apen die nu nog bij het BPRC leven. Ook moeten faciliteiten voor proefdiervrij onderzoek worden uitgebreid en onderzoekers ondersteund worden om mee te bewegen.
Wat betekent dit voor het BPRC?
Het BPRC hoeft niet te sluiten. Er is juist volop beweging richting toekomstgericht onderzoek. Denk aan het nieuwe centrum voor proefdiervrije biomedische translatie, Ombion, een initiatief waarin al 124 miljoen euro is geïnvesteerd vanuit het Nationaal Groeifonds. Die infrastructuur biedt ook ruimte voor kennisinstellingen als het BPRC om mee te bewegen en hun expertise in te zetten voor de omslag naar mensgerichte modellen.
En.. met de apen?
Het stoppen met apenproeven betekent niet dat er ineens 1000 apen ‘over’ zijn. Het gaat om een geleidelijke afbouw over meerdere jaren, waarbij ook hoort dat het fokken stopt.
De kolonie zal daardoor stap voor stap kleiner worden. De dieren die er nu zijn, verdienen goede zorg en een waardige oude dag. Voor sommige apen kan gespecialiseerde opvang een optie zijn, voor anderen zal dat niet realistisch zijn. Dat moet per dier goed worden bekeken.
Wat voor ons belangrijk is: het bestaan van deze 1000 apen mag geen reden zijn om een systeem in stand te houden dat we als samenleving willen afbouwen. Juist door nu te stoppen met fokken en te investeren in proefdiervrije innovaties, voorkomen we dat dit probleem in de toekomst opnieuw ontstaat.
Dit is geen kwestie van “besluit genomen en klaar”. We blijven volgen hoe het wordt uitgevoerd en zullen ons uitspreken als het welzijn van de apen in het geding komt.
“Dierproeven garanderen niets. Dus waarom blijven we eraan vasthouden?”
“Als je alle reacties hoort, zou je bijna denken dat apenproeven altijd goed werken. Maar dat is gewoon niet waar. Dierproeven zijn geen garantie op veiligheid of effectiviteit – we weten dat veel medicijnen die in dieren goed leken, alsnog falen bij mensen. Toch eisen we van menselijke modellen meteen 100% bewijs. Dat is niet eerlijk én niet wetenschappelijk.
We moeten stoppen met het gebruiken van de term ‘alternatieven’, alsof dierproeven het uitgangspunt zijn. Dat waren ze ooit, omdat we nog niks beters hadden. Maar dat punt zijn we voorbij. Tijd om vol in te zetten op menselijke modellen – daar wordt de wetenschap én de gezondheid van mensen beter van.” – Anne Burgers, adviseur wetenschap & innovatie, Proefdiervrij
Gaan apenproeven nu niet gewoon naar het buitenland?
Nee, dat verwachten wij niet. Juist door de ontwikkeling van proefdiervrije, menselijke modellen actief te stimuleren, zorgen we dat er betere methoden beschikbaar komen voor onderzoekers. Zo kiezen zij in de praktijk steeds minder voor dierproeven.
En áls we echt willen dat de wereld verandert, moeten we zélf het goede voorbeeld geven. Door in Nederland duidelijke keuzes te maken en te investeren in toekomstgerichte wetenschap, kunnen we anderen inspireren. Net zoals we eerder deden bij het uitfaseren van cosmetische dierproeven.
Is het afbouwen van subsidie voor apenproeven wel verantwoord?
Juist wel. Want de afgelopen decennia is er vaker gevraagd om minder dierproeven, maar zonder duidelijke deadlines gebeurde er weinig. Nu komt er financiële ruimte om het goed te doen.
Belangrijk: de discussie gaat nu vooral over of alternatieven al ‘klaar’ zijn. Maar vergeten wordt dat apenonderzoek ook nooit perfect was. Apen krijgen geen MS, Parkinson of HIV van zichzelf – ze worden kunstmatig ziek gemaakt. De resultaten zijn dus beperkt toepasbaar op mensen.
Het is geen sprong in het diepe. Het is een sprong naar voren.
Ons standpunt
Wij steunen de begroting (inclusief het amendement). We riepen eerder de Tweede Kamer op om vóór te stemmen en roepen nu ook de Eerste Kamer op: zet deze stap. Het is tijd voor toekomstgerichte wetenschap, waarin mens en dier beter worden beschermd.
We blijven onze stem gebruiken. Voor de apen, voor alle andere dieren in laboratoria, voor de wetenschap, voor de gezondheid van mensen, en voor een wereld waarin onderzoek zónder dieren de norm is.
Hoe nu verder?
De stemming in de Tweede Kamer was een belangrijke stap, maar we zijn er nog niet. Op 9 september stemt de Eerste Kamer over de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarin zit ook het besluit over het afbouwen van de subsidie voor apenproeven.
Wij roepen de Eerste Kamer op om deze koers te steunen. Voor de wetenschap, voor de gezondheid van mensen, en voor een toekomst waarin dieren niet langer nodig zijn in onderzoek.
Wat kun jij doen?
Met dit besluit staat het proefdiervrije tijdperk dichterbij dan ooit. Maar: elk jaar lijden er nog honderdduizenden proefdieren. Van apen en honden tot ratten en muizen, voor onderzoek dat vaak weinig oplevert. Slechts één op de acht overleeft de experimenten. Dat moet én dat kán anders.
Doe mee met onze campagne ‘1 op de 8’
Met jouw steun bouwen we verder aan een wereld zonder dierenleed én met beter, mensgericht onderzoek. Deel dit nieuws, praat erover, of draag bij, iedere stem telt.
Ontdek meer
