Apen

Apen

Je zou denken dat wilde dieren zoals apen niet te vinden zijn in het laboratorium. Helaas is niets minder waar: sterker nog, het grootste apentestcentrum van Europa staat in Nederland. Alleen al in het Biomedical Primate Research Centrum (BPRC) in Rijswijk worden jaarlijks honderden apen gebruikt in dierproeven.

Er worden verschillende soorten apen gebruikt in wetenschappelijk onderzoek. Zo worden er proeven gedaan op klauwaapjes, resusapen en java-apen. In totaal worden er in Nederland jaarlijks bijna 150 dierproeven gedaan op apen.

Waarom wordt de aap gebruikt?

  • Apen zouden volgens wetenschappers veel op mensen lijken. Zo delen resusapen 93% van hun genen met mensen en hebben ze een vergelijkbare hormonale cyclus.
  • Klauwaapjes zijn kleine apen die snel opgroeien. Omdat ze meerdere keren per jaar jongen krijgen en erg sociaal zijn, worden ze met name gebruikt in onderzoek naar zenuwcellen.
  • Net als resusapen, worden java-apen gekozen vanwege hun genetische overeenkomsten met de mens. Ook komen de zenuwcellen, het immuunsysteem en het voortplantingssysteem enigszins overeen met mensen.
  • In onderzoek naar het coronavirus, zijn er in 2020 en 2021 meer proeven gedaan op resusapen. Dit komt omdat resusapen, net als mensen, gevoelig zijn voor virussen.
  • Mensapen, zoals chimpansees, kunnen net als mensen besmet raken met malaria, tuberculose, hepatitis-C en HIV. In Europa is het echter verboden proeven te doen op mensapen.

Proefdiervrije wereld

Veel mensen weten niet dat proefdieren in onderzoek vaak niet meer nodig zijn: er bestaan alternatieven die dierproeven overbodig maken. Ontdek hoe wij een proefdiervrije wereld waarmaken.

Lees meer

In welke onderzoeken worden apen gebruikt?

De meeste dierproeven op apen worden gedaan ten behoeve van de mens. De aap wordt gebruikt in onder andere onderzoek naar het immuunsysteem, hersenonderzoek, medicijnonderzoek, het testen van medische apparaten zoals pacemakers, en bij veiligheidstesten voor farmaceutische producten (er wordt getest of stoffen schadelijke bijwerkingen hebben).

Ook in virusonderzoek worden apen gebruikt. De apen worden in een geïsoleerde ruimte besmet met een schadelijk virus. Daarna worden regelmatig hun bloed en longen gecheckt. Uiteindelijk worden de apen gedood, zodat hun lichaam en organen onderzocht kunnen worden.

De uitzondering

In 2003 werd het gebruik van mensapen (zoals chimpansees, orang-oetans en gorilla’s) als proefdier verboden in Europa. Nederland was het laatste land in Europa dat zich aansloot bij dit verbod: voorheen deden wetenschappers zo’n 5 à 6 proeven met mensapen per jaar.

Helaas werd veel van het onderzoek niet stopgezet, maar verplaatst naar de Verenigde Staten, Japan of andere landen waar proeven op mensapen nog wel mag.

Ondanks het verbod, werd er wel een uitzondering gemaakt voor chimpansees die al geïnfecteerd waren met het hepatitis-C virus. Chimpansees zijn namelijk de enige dieren die besmet kunnen worden met dit virus.

Onderzoek met apen blijft ook dit jaar volop in de aandacht. In Den Haag én daarbuiten. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen van dit moment.

Gemiste kans: overheidsgeld blijft naar apenproeven gaan

Op 24 maart kwam er minder goed nieuws uit de Tweede Kamer. Niet alleen voor de ongeveer 1000 apen in Rijswijk, maar ook voor de biomedische innovatie in Nederland. Zo werd de motie van Queeny-Aimée Rajkowski (VVD) aangenomen. Dit betekent dat de subsidie voor het BPRC mag blijven worden ingezet voor apenproeven in plaats van te verschuiven naar proefdiervrije innovaties. En dat is een gemiste kans. Juist overheidsgeld zou moeten gaan naar onderzoek dat klaar is voor de toekomst en beter werkt voor de mens. Niet naar een systeem waarvan steeds meer wetenschappers laten zien dat het ons juist afremt.

Het door de Tweede Kamer aangenomen amendement van Ines Kostić (PvdD) in 2025 moest ervoor zorgen dat de subsidie voor apenproeven bij het BPRC stapsgewijs zou worden afgebouwd. Vanaf 2025 zou de subsidie van €12,5 miljoen naar proefdiervrije innovaties moeten verschuiven. Na een eerder verworpen motie van Caroline van der Plas (BBB) werd deze motie van Queeny-Aimée Rajkowski (VVD) dus helaas aangenomen. Nu mag het BPRC naar eigen invulling de subsidie besteden, dus ook aan dierproeven.

In de Kamer horen we vaak dat ‘minder dierproeven’ belangrijk is. Maar dan moet je ook de keuzes durven maken die daarbij horen. Het verschuiven van subsidie naar proefdiervrij onderzoek was zo’n stap. Want wat aandacht en financiering krijgt, groeit.

NTR-documentaire: Proefaapvrij?

De NTR zond 10 februari de Focus-aflevering Proefaapvrij? uit, waarin de stand van zaken rond dierproeven met apen wordt belicht. Het is een eerlijk en mooi gemaakt item, dat laat zien hoe ingewikkeld dit onderwerp is. Kijk de uitzending terug via NPO Start. Wat we ook zagen: het gesprek gaat nog vaak over de keuze tussen ofwel onderzoek mét apen, ofwel minder onderzoek zónder apen. En dat lijkt een lastige spagaat, als we willen dat de wetenschap verder komt zónder dierenleed.

Wij vinden dat er niet twee, maar drie manieren zijn om hier tegenaan te kijken: je kunt heel grondig en valide wetenschappelijk onderzoek doen – vaak zelfs nog beter dan met dieren – maar dan proefdiervrij. En dit principe krijgt nog veel te weinig aandacht. Wij zien het als onze taak om deze perceptie te blijven uitdragen naar wetenschap én publiek. 

Antimotie BBB verworpen: subsidie BPRC gaat richting proefdiervrije innovaties

Op 5 februari kwam er geweldig dierennieuws uit de Tweede Kamer. De ‘antimotie’ die de BBB (Caroline van der Plas) had ingediend, is door een meerderheid aan partijen verworpen. De reactie van de BBB volgde naar aanleiding van de motie vorige jaar van Ines Kostić, waarin was vastgelegd dat de subsidie voor het BPRC in Rijswijk (apentestcentrum, voluit Biomedical Primate Research Centre) moest worden afgebouwd. Deze subsidie van €12.5 miljoen zou dan vrijkomen voor proefdiervrij onderzoek. Maar Van der Plas probeerde met een nieuwe motie ‘een alternatieve subsidieregeling’ in het leven te roepen. En daarmee dus het eerdere voorstel teniet te doen. Gelukkig ging de Tweede Kamer daar niet in mee en is het nu dus nog steeds zo dat de subsidie aan het BPRC wordt afgebouwd de komende jaren én dat dit overheidsgeld naar proefdiervrij onderzoek gaat.

Wij zien dit als een krachtig signaal uit de politiek dat het tijd wordt om dierproeven los te laten en in te zetten op mensgerichte innovaties. Zo bouwen we stap voor stap aan onderzoek dat beter is voor mens én dier.

Goed nieuws voor dieren én mensen!

De Tweede Kamer stemde op 28 oktober vóór het afbouwen van de subsidie voor apenonderzoek. De €12,5 miljoen wordt de komende jaren verschoven naar proefdiervrije innovaties. Een duidelijke stap richting toekomstgericht onderzoek.

Wetenschappers spreken zich uit

Een groep wetenschappers uit het biomedisch onderzoek roept in een open brief op om de subsidie voor apenonderzoek af te bouwen en te investeren in proefdiervrije, mensgerichte innovaties.

Volgens hen is dit geen risico voor de wetenschap, maar juist een noodzakelijke stap vooruit. Door te investeren in modellen die beter aansluiten op de mens, kan onderzoek betrouwbaarder en toekomstbestendiger worden.

Waar gaat ons geld naartoe? Discussie over apenonderzoek blijft hangen

De Eerste Kamer heeft over de OCW-begroting gestemd, maar het amendement om de subsidie voor apenonderzoek stap voor stap naar proefdiervrije, mensgericht modellen te verschuiven is niet behandeld. Reden? De regels staan alleen een wijziging van het bedrag toe, niet van waar het geld naartoe gaat.

Bizar dat het nu draait om een technisch punt, terwijl het zou moeten gaan over mensen- en dierenlevens.

Motie ingediend over subsidie apenonderzoek

In maart 2025 werd, als onderdeel van de OCW-begroting, een motie ingediend om de subsidie voor apenonderzoek bij het BPRC anders in te zetten. Het voorstel: het overheidsgeld niet langer automatisch naar dierproeven laten gaan, maar juist gebruiken om de overgang naar proefdiervrije, mensgerichte innovaties te versnellen.

Daarmee werd voor het eerst concreet voorgesteld om overheidsgeld actief te verschuiven van dierproeven naar proefdiervrije wetenschap.

Uitgelicht: apen krijgen geen hiv, tenzij wij het ze geven

Proefdieren

Proefdieren